PEP là gì? Cửa sổ 72 giờ sau phơi nhiễm HIV

01PEP là gì?

PEP là viết tắt của post-exposure prophylaxis — dự phòng sau phơi nhiễm HIV. Người chưa nhiễm HIV dùng phối hợp thuốc kháng vi-rút sau một tình huống có nguy cơ để ngăn HIV thiết lập nhiễm trùng.

PEP không phải một viên thuốc uống duy nhất sau quan hệ. Theo hướng dẫn CDC năm 2025, liệu trình thông thường kéo dài 28 ngày. Thuốc cần được kê sau khi đánh giá y tế vì phác đồ còn phụ thuộc bệnh nền, thuốc đang dùng, chức năng thận/gan, thai kỳ và khả năng tương tác thuốc.

Càng bắt đầu sớm, cơ hội dự phòng càng tốt. Mốc 72 giờ là giới hạn đánh giá PEP, không phải thời điểm nên chờ tới.

02Ai cần được đánh giá PEP?

Bạn nên tìm đánh giá khẩn nếu trong 72 giờ qua có khả năng máu, tinh dịch hoặc dịch âm đạo của người có HIV hay chưa rõ tình trạng HIV tiếp xúc với niêm mạc, da tổn thương hoặc đường máu. Ví dụ:

• Quan hệ hậu môn hoặc âm đạo không dùng bao cao su, bao bị rách hoặc tuột.
• Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
• Bị kim hoặc vật sắc có dính máu đâm xuyên da.
• Bị xâm hại tình dục và có khả năng tiếp xúc với dịch có nguy cơ.

Không phải mọi tiếp xúc đều cần PEP. Tiếp xúc qua da lành, nước bọt không lẫn máu hoặc các hoạt động không có đường truyền HIV thường không phải chỉ định. Tuy nhiên, đừng tự loại trừ khi chưa mô tả đầy đủ tình huống cho nhân viên y tế.

03Khi đến cơ sở y tế, điều gì sẽ xảy ra?

1. Đánh giá phơi nhiễm: loại quan hệ, vị trí tiếp xúc, thời điểm, có chảy máu hay tổn thương và thông tin của nguồn nếu biết.
2. Xét nghiệm HIV ban đầu: giúp phát hiện tình trạng đã có từ trước; kết quả âm tính ngay sau lần phơi nhiễm mới chưa loại trừ lần đó.
3. Kiểm tra an toàn thuốc: có thể gồm chức năng thận, gan, viêm gan B/C, thai kỳ và các STI khác tùy trường hợp.
4. Bắt đầu thuốc: nếu chỉ định phù hợp, dùng đủ 28 ngày và không tự bỏ liều hay đổi thuốc.
5. Lập lịch theo dõi: kiểm tra dung nạp, tuân thủ và xét nghiệm lại.

04Xét nghiệm sau PEP

Hướng dẫn nPEP CDC 2025 khuyến nghị xét nghiệm HIV ban đầu và theo dõi bằng xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể kết hợp cùng NAT trong những trường hợp phù hợp, thường tại khoảng 4–6 tuần và 12 tuần sau phơi nhiễm. Lịch thực tế có thể thay đổi theo loại xét nghiệm, phác đồ và hướng dẫn tại cơ sở điều trị.

Trong giai đoạn theo dõi, dùng bao cao su đúng cách, không dùng chung kim tiêm và không hiến máu. Nếu xuất hiện sốt, phát ban, đau họng, nổi hạch hoặc triệu chứng mới, hãy thông báo; triệu chứng không thể tự khẳng định hay loại trừ HIV.

05Nếu đã quá 72 giờ thì sao?

PEP thường không được khuyến nghị khi đã quá 72 giờ vì chưa có bằng chứng đủ để xác định hiệu quả. Bạn vẫn nên gặp nhân viên y tế để đánh giá HIV/STI, lên lịch xét nghiệm đúng cửa sổ và bàn về PrEP nếu nguy cơ có thể lặp lại. Đừng cho rằng “quá giờ” đồng nghĩa chắc chắn nhiễm HIV.